پری دریایی: از افسون‌گر زیبا تا موجودی مرگبار؛ روایتی علمی از قاتلان اعماق دریا

مقدمه
وقتی اسم «پری دریایی» را می‌شنویم، احتمالاً تصویر تقریباً آشنایی در ذهن بیشتر ما شکل می‌گیرد: زنی جوان و زیبا با موهای بلند، پوستی درخشان و دم ماهی که میان موج‌ها شنا می‌کند یا روی صخره‌ای کنار دریا نشسته است. گاهی آواز می‌خواند، گاهی عاشق یک انسان می‌شود و گاهی هم قهرمان داستانی است که قرار است در پایان، راهی میان دو جهان پیدا کند.
این تصویری است که ادبیات، سینما و فرهنگ عامه در چند قرن اخیر برایمان ساخته‌اند. اما اگر کمی از این تصویر فاصله بگیریم و به عقب برگردیم، ماجرا خیلی فرق می‌کند.
بیایید به زمانی برگردیم که دریا هنوز برای انسان چیزی بیش از یک منظره‌ی زیبا یا مسیر سفر بود. قلمرویی عظیم و ناشناخته که نمی‌شد انتهایش را دید و نمی‌شد فهمید در تاریکی آب چه چیزی انتظار آدم را می‌کشد.
برای یک ملوان قدیمی، دریا می‌توانست در یک روز آرام، راهی برای تجارت و کسب ثروت باشد و چند ساعت بعد، با یک طوفان ناگهانی، به جایی برای مرگ تبدیل شود. مه می‌توانست مسیر کشتی را پنهان کند، صخره‌ای که از دور دیده نمی‌شد می‌توانست بدنه‌ی کشتی را بشکافد و یک اشتباه کوچک در ناوبری ممکن بود دیگر هیچ‌وقت جبران نشود.
در چنین دنیایی، عجیب نیست که انسان برای ناشناخته‌های دریا داستان بسازد.
و یکی از جذاب‌ترین این داستان‌ها، زنی بود که از آب می‌آمد.
زیبا، مرموز و گاهی مرگبار.
اما این زن از ابتدا همان پری دریایی‌ای نبود که امروز می‌شناسیم. پیش از آنکه دم ماهی به یکی از شناخته‌شده‌ترین ویژگی‌هایش تبدیل شود، موجودات دیگری در اسطوره‌ها و باورهای مردم ظاهر شده بودند؛ بعضی انسان‌نما، بعضی ماهی‌مانند و بعضی حتی دارای بدن پرنده.
پس داستان پری دریایی دقیقاً از کجا شروع شد؟
آیا می‌توان یک «نقطه‌ی آغاز» برای آن پیدا کرد؟ آیا همه‌ی این موجودات در فرهنگ‌های مختلف از یک افسانه‌ی مشترک آمده‌اند؟ و مهم‌تر از همه، آیا ممکن است چیزی واقعی پشت این داستان‌ها وجود داشته باشد؟
برای پاسخ، باید کمی آرام‌تر جلو برویم و اجازه بدهیم خود افسانه، قدم‌به‌قدم شکل بگیرد.

پیش از پری دریایی؛ وقتی آب خانه‌ی خدایان بود
بیایید خیلی عقب‌تر برویم؛ به سرزمین‌هایی که امروز بخش‌هایی از سوریه و عراق را دربر می‌گیرند.
هزاران سال پیش، در تمدن‌های خاور نزدیک، آب فقط بخشی از طبیعت نبود. رودخانه‌ها و دریاها برای زندگی حیاتی بودند و در عین حال، قدرتی داشتند که انسان نمی‌توانست به‌سادگی کنترلش کند. طبیعی بود که در چنین فرهنگ‌هایی، آب با خدایان، ارواح و موجودات فراطبیعی پیوند بخورد.
اما اینجا باید مراقب یک اشتباه رایج باشیم.
ما امروز وقتی موجودی با بالاتنه‌ی انسان و بدن ماهی می‌بینیم، سریع می‌گوییم «پری دریایی». در حالی که مردمان باستان الزاماً چنین مفهومی نداشتند. موجودات ماهی‌ـ‌انسان می‌توانستند نقش‌های کاملاً متفاوتی داشته باشند؛ از خدایان و حکیمان گرفته تا ارواح و نگهبانان آب.
یکی از جالب‌ترین نمونه‌ها اوآنس (Oannes) است.
اوآنس در روایت بروسوس، کاهن بابلی، موجودی ماهی‌ـ‌انسان است که از دریا بیرون می‌آید و دانش و مهارت‌های لازم برای زندگی متمدن را به انسان‌ها آموزش می‌دهد؛ از نوشتن و قانون گرفته تا کشاورزی و ساختن شهرها. طبق این روایت، او روزها نزد انسان‌ها می‌ماند و شب‌ها به دریا بازمی‌گردد.
تصویر او به چیزی که امروز از یک موجود نیمه‌انسان و نیمه‌ماهی تصور می‌کنیم شباهت دارد، اما یک تفاوت بسیار مهم وجود دارد:
اوآنس پری دریایی نیست.
او موجودی اغواگر نیست که ملوانان را به مرگ بکشاند. حتی دشمن انسان هم نیست. برعکس، در روایت بروسوس، او موجودی خردمند و فرهنگ‌آور است.
پژوهشگران اوآنس را با سنت قدیمی‌تر «اَپکَلّو» در میان‌رودان مرتبط می‌دانند؛ موجودات یا حکیمانی اسطوره‌ای که با دانش الهی و انتقال آن به انسان‌ها ارتباط داشتند. بنابراین حضور او در داستان ما بیشتر از آن جهت مهم است که نشان می‌دهد تصویر موجودی با ترکیب ویژگی‌های انسانی و آبزی، در سنت‌های خاور نزدیک سابقه‌ای بسیار قدیمی دارد؛ نه اینکه او را اولین پری دریایی تاریخ بدانیم.
و این تفاوت کوچک مهم است.
اما اگر دنبال موجودی بگردیم که از نظر ظاهر به پری دریایی امروزی نزدیک‌تر باشد، باید به سراغ آتارگاتیس برویم.
آتارگاتیس ایزدبانویی سوری بود که با آب و ماهی پیوند داشت. در اشکلون، یکی از مراکز مهم پرستش او، منابع کلاسیک او را به شکل زنی با دم ماهی توصیف می‌کنند و ماهی نیز در آیین او جایگاه ویژه‌ای داشت. این شباهت ظاهری باعث شده آتارگاتیس را گاهی «اولین پری دریایی» بنامند؛ اما این عنوان بیشتر یک تعبیر امروزی است. آتارگاتیس یک الهه بود، نه پری دریایی به معنای فولکلور اروپایی که بعدها شکل گرفت.
بااین‌حال، همین‌جا یک قطعه‌ی مهم از پازل را پیدا کرده‌ایم:
انسانِ ماهی‌مانند، بسیار قدیمی‌تر از پری دریایی مدرن است.
اما آواز نمی‌خواند و اغواگر نیست. پس باید به سراغ یونان باستان برویم.

سیرن‌ها؛ زنانی که اصلاً دم ماهی نداشتند
اگر امروز از کسی بخواهید یک سیرن را برایتان نقاشی کند، احتمالاً زنی با دم ماهی تحویلتان می‌دهد.
اما سیرن‌های یونانی در اصل موجودات زن‌ـ‌پرنده بودند.
در هنر و روایت‌های باستانی، آن‌ها معمولاً سر یا چهره‌ی زنانه و بدن پرنده داشتند. آن‌ها موجوداتی خطرناک بودند که با آواز خود دریانوردان را به سوی مرگ می‌کشاندند.
مشهورترین داستانشان در اودیسه هومر آمده است.
اودیسئوس می‌داند که کشتی‌اش از نزدیکی سیرن‌ها عبور خواهد کرد. از طرفی می‌خواهد آواز آن‌ها را بشنود؛ اما می‌داند اگر تسلیم این آواز شود، جانش را از دست خواهد داد.
پس نقشه‌ای عجیب می‌کشد.
به ملوانانش دستور می‌دهد گوش‌های خود را با موم ببندند و خودش را به دکل کشتی ببندند. این‌گونه می‌تواند آواز سیرن‌ها را بشنود، بدون آنکه بتواند به سویشان برود.
سیرن‌ها در این داستان فقط «زنان زیبا» نیستند. آن‌ها چیزی بسیار خطرناک‌تر را نمایندگی می‌کنند: دانشی که انسان را به سوی خودش می‌کشد، اما ممکن است نابودش کند.
و اینجا یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که بعدها با پری دریایی گره خورد، شکل می‌گیرد:
زیبایی‌ای که باید از آن ترسید.
صدایی که نمی‌توان در برابرش مقاومت کرد.
و موجودی که درست در مرز میان میل و مرگ ایستاده است.
اما هنوز سیرن و پری دریایی یکی نیستند.
این دو موجود ریشه‌های متفاوتی دارند، هرچند بعدها در فرهنگ اروپایی ویژگی‌هایشان به یکدیگر نزدیک شد. در هنر و ادبیات اروپاییِ دوره‌های بعد، مفهوم «زن اغواگر و مرگبار» با تصویر موجودات آبزی ترکیب شد و به تدریج زمینه برای شکل‌گیری تصویر آشنای پری دریایی فراهم شد.
پس اگر بخواهیم دقیق باشیم، بهتر است نگوییم «سیرن‌ها همان پری‌های دریایی بودند».
درست‌تر این است که بگوییم:
سیرن‌ها یکی از سنت‌های اسطوره‌ای مهمی بودند که در شکل‌گیری تصویر فرهنگیِ زن آبزیِ اغواگر در اروپا تأثیر گذاشتند، اما خودشان در اصل موجوداتی پرنده‌پیکر بودند.
این تفاوت شاید کوچک به نظر برسد، اما جلوی یکی از رایج‌ترین اشتباهات درباره‌ی تاریخ پری دریایی را می‌گیرد.

وقتی زنِ آبزی وارد فرهنگ‌های دیگر شد
از اینجا به بعد، داستان دیگر یک خط مستقیم ندارد.
پری دریایی در فرهنگ‌های مختلف با نام‌ها و شکل‌های متفاوتی ظاهر می‌شود. بعضی از این روایت‌ها واقعاً به یکدیگر شباهت دارند و بعضی دیگر احتمالاً مستقل از هم شکل گرفته‌اند.
این نکته مهم است، چون وقتی در چند فرهنگ مختلف موجودی شبیه پری دریایی پیدا می‌کنیم، نمی‌توانیم بلافاصله نتیجه بگیریم که همه‌ی آن‌ها از یک افسانه‌ی مشترک آمده‌اند.
گاهی یک داستان واقعاً از فرهنگی به فرهنگ دیگر منتقل شده است.
گاهی هم انسان‌های مختلف، در شرایط مشابه، به ایده‌های مشابهی رسیده‌اند.
آب برای تقریباً همه‌ی جوامع اهمیت داشته است؛ و هر جا آب بوده، خطر غرق‌شدن، ناپدیدشدن، طوفان و ناشناخته‌ها هم وجود داشته است.
پس شاید عجیب نباشد که در فرهنگ‌های مختلف، موجودات آبزیِ انسان‌نما هم پدیدار شوند. 

روسالکا؛ روحی که از آب برمی‌گشت.
در سنت‌های اسلاوی، با روسالکا (Rusalka) روبه‌رو می‌شویم.
اما روسالکا را هم نباید خیلی سریع «پری دریایی اسلاوی» ترجمه کرد.
در بسیاری از روایت‌های فولکلور، روسالکا با ارواح زنانه‌ای ارتباط دارد که مرگ زودهنگام یا غیرطبیعی داشته‌اند و پس از مرگ در کنار آب حضور پیدا می‌کنند. در برخی سنت‌ها، آن‌ها موجوداتی خطرناک‌اند که انسان‌ها را فریب می‌دهند یا به آب می‌کشند.اما ویژگی روسالکاها در تمام مناطق اسلاوی یکسان نبود.
روسالکا همیشه دم ماهی نداشت و حتی همیشه در نقش یک قاتل ظاهر نمی‌شد. در برخی سنت‌ها، ارتباط او با باروری، طبیعت و رطوبت زمین نیز مطرح بوده است. بنابراین روسالکا بیشتر یک روح یا موجود زنانه‌ی وابسته به آب در فولکلور اسلاوی است تا نسخه‌ی اروپای شرقیِ پری دریایی امروزی. و همین تفاوت‌ها هستند که تاریخ این موجودات را جذاب می‌کنند.

نینگیو
اگر به ژاپن برویم، با موجودی به نام نینگیو (Ningyō) روبه‌رو می‌شویم.
اما اینجا هم باید حواسمان به ترجمه باشد. واژه‌ی «نینگیو» در ژاپنی به‌طور کلی به معنای «شکل انسانی» یا «عروسک/پیکره‌ی انسانی» نیز به کار می‌رود و نباید هر کاربرد این واژه را به موجود افسانه‌ای نسبت داد. در فولکلور ژاپنی، نینگیو موجودی آبزی و عجیب است که در برخی روایت‌ها ویژگی‌های انسانی دارد.
یکی از مشهورترین باورهای مربوط به آن، خاصیت فوق‌العاده‌ی گوشت نینگیو است: خوردن آن می‌تواند عمر بسیار طولانی به انسان بدهد.
اما جاودانگی در این داستان‌ها هدیه‌ای بی‌دردسر نیست.
در برخی روایت‌های مشهور، زندگی بسیار طولانی با تنهایی و رنج همراه می‌شود؛ گویی افسانه می‌پرسد اگر بتوانی برای همیشه زنده بمانی، آیا واقعاً خوشبخت خواهی شد؟
نینگیو بنابراین از نظر داستانی بسیار با پری دریایی غربی متفاوت است.
او الزاماً زن زیبا و اغواگری نیست که ملوانان را به اعماق بکشاند.
بیشتر شبیه موجودی عجیب و مرموز است که حضورش می‌تواند با پیشگویی، شگفتی، بدبیاری یا طول عمر پیوند بخورد.

مامی واتا؛ وقتی آب هم بخشنده است و هم خطرناک
در بخش‌هایی از آفریقا و جوامع آفریقاییِ دیاسپورا، با سنت گسترده‌ای از ارواح آب روبه‌رو می‌شویم که یکی از مشهورترین چهره‌های آن مامی واتا (Mami Wata) است.
مامی واتا یک شخصیت واحد با یک داستان ثابت در تمام آفریقا نیست. باورهای مربوط به او در مناطق و جوامع مختلف تغییر کرده‌اند و در طول تاریخ، عناصر آفریقایی، اروپایی و دیگر سنت‌ها نیز در شکل‌گیری تصویر او نقش داشته‌اند. پژوهش‌های مردم‌شناختی او را بیشتر یک مجموعه‌ی پیچیده از باورها و سنت‌های مربوط به ارواح آب می‌دانند تا یک «پری دریایی آفریقایی» ساده.
در برخی روایت‌ها، مامی واتا با زیبایی، ثروت، درمان، باروری و کامیابی ارتباط دارد؛ در برخی دیگر، رابطه با او می‌تواند خطرناک یا پرهزینه باشد.
این ویژگی دوباره ما را به همان الگوی قدیمی برمی‌گرداند: آب چیزی نیست که بتوان آن را کاملاً خوب یا کاملاً بد دانست.
هم می‌دهد و هم می‌گیرد. هم زندگی می‌سازد و هم می‌تواند آن را از بین ببرد.

پس چرا تقریباً همیشه پای خطر در میان است؟
حالا شاید بهتر بتوانیم بفهمیم چرا موجودات آبزی در بسیاری از فرهنگ‌ها چهره‌ای دوگانه دارند.
تصور کنید هزاران سال پیش، در کنار یک رودخانه زندگی می‌کنید. همین رودخانه به شما آب می‌دهد.
زمین را حاصلخیز می‌کند. ماهی دارد. راه رفت‌وآمد و تجارت است. اما اگر باران بیش از حد ببارد، همان رودخانه می‌تواند خانه‌ها را خراب کند و آدم‌ها را با خود ببرد.
دریا هم همین‌طور است. غذا دارد. راه سفر دارد. ثروت دارد. اما طوفان هم دارد، غرق‌شدن هم دارد، و در اعماقش چیزهایی زندگی می‌کنند که انسان حتی از وجودشان خبر ندارد.
بنابراین شاید یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای فهم افسانه‌های پری دریایی این باشد که آن‌ها را چهره‌ی انسانیِ ترس ما از آب بدانیم.
البته این یک تفسیر است، نه یک حقیقت اثبات‌شده درباره‌ی منشأ همه‌ی افسانه‌ها.
اما وقتی روایت‌های مختلف را کنار هم می‌گذاریم، این الگو بارها تکرار می‌شود: موجود آبزی می‌تواند زیبا باشد، اما قابل اعتماد نیست؛ می‌تواند کمک کند، اما ممکن است بهای سنگینی بخواهد؛ می‌تواند انسان را نجات دهد یا به همان اندازه او را به نابودی بکشاند.

چرا پری دریایی این‌قدر با آواز و وسوسه گره خورد؟
اینجا دوباره باید به سیرن‌ها برگردیم.
در داستان‌های اروپایی، آواز یک عنصر مهم در تصویر موجود زنانه‌ی آبزی شد. اما اینکه هر پری دریایی الزاماً با آوازش ملوانان را می‌کشت، بیشتر حاصل ترکیب سنت‌های مختلف است تا یک ویژگی مشترک در تمام افسانه‌های پری دریایی.
در واقع، بخشی از تصویر «زن زیبا که با آواز مرد را به مرگ می‌کشاند» از همان سنت سیرن‌ها می‌آید.
در قرون وسطی، تصویر زن آبزی در هنر اروپایی معنای اخلاقی نیز پیدا کرد. پری دریایی می‌توانست نمادی از وسوسه و فریب ظاهر باشد؛ موجودی زیبا که ظاهرش جذاب است، اما اگر بیش از حد به او نزدیک شوی، گرفتار می‌شوی.
این تصویر با نگرش‌های مذهبی و اخلاقی آن دوره نیز سازگار بود.
به همین دلیل، پری دریایی در بعضی آثار هنری قرون وسطی و دوره‌های بعد، در کنار نمادهای مربوط به گناه و وسوسه دیده می‌شود.
اما اینجا هم نباید بیش از حد تعمیم بدهیم.
پری دریایی در همه‌ی فرهنگ‌ها نماد گناه یا وسوسه‌ی زنانه نبوده است. چنین تفسیری بیشتر به بخشی از سنت اروپایی مربوط می‌شود.
در برخی فرهنگ‌ها، موجودات آبزی نقش محافظ، الهه، روح طبیعت یا موجودی مقدس داشته‌اند.
پس اگر بخواهیم تاریخ پری دریایی را در یک جمله خلاصه کنیم، بهتر است بگوییم:
در بخشی از سنت اروپایی، تصویر زن آبزی به نمادی از وسوسه و خطر تبدیل شد؛ اما این تنها یکی از چهره‌های او در فرهنگ‌های مختلف بود.

وقتی علم هم نمی‌دانست چه چیزی را باور کند.

 حالا برسیم به قسمت جذاب ماجرا.
امروز اگر کسی بگوید پری دریایی دیده، احتمالاً اولین سؤال این است:
«عکسش کجاست؟»
اما همیشه این‌طور نبوده. چند قرن پیش، جهان طبیعی برای دانشمندان بسیار ناشناخته‌تر از امروز بود. اقیانوس‌ها بخش عظیمی از زمین را پوشانده بودند و بسیاری از جانوران دریایی هنوز برای دانشمندان اروپایی شناخته‌شده نبودند.
در چنین شرایطی، گزارش یک موجود عجیب لزوماً بلافاصله خنده‌دار یا غیرعلمی به نظر نمی‌رسید. طبیعی‌دانان واقعاً موجودات جدید را از روی گزارش‌های مسافران و ملوانان بررسی می‌کردند.
اما این کنجکاوی یک مشکل هم داشت: همه‌ی چیزهایی که به دانشمندان نشان داده می‌شدند، واقعی نبودند.
یکی از نمونه‌های معروف، Jenny Haniver است؛ جانوران دریایی خشک‌شده، به‌ویژه سفره‌ماهیان، که با بریدن و دستکاری بدنشان به شکل موجوداتی عجیب درمی‌آمدند.
چنین نمونه‌هایی در اروپا به‌عنوان «موجودات عجیب» به نمایش گذاشته می‌شدند و گاهی ادعا می‌شد که موجوداتی ناشناخته یا حتی شیطانی هستند.
یعنی افسانه‌ی پری دریایی فقط در قصه‌ها زندگی نمی‌کرد. گاهی می‌شد آن را روی میز یک نمایشگاه عجایب هم دید. این دقیقاً همان جایی است که مرز میان علم، فریب و تخیل محو می‌شود.

پس ملوانان واقعاً چه می‌دیدند؟
اگر پری دریایی وجود نداشته، پس گزارش‌هایی که مردم از دیدن موجودات انسان‌نما در دریا می‌دادند از کجا آمده‌اند؟
یکی از معروف‌ترین پاسخ‌ها، ماناتی و دوگنگ است.
این جانوران که به گروه «سیرنیا» تعلق دارند، پستانداران آبزی بزرگی هستند. بدنشان با تصویر یک انسان فاصله‌ی زیادی دارد، اما وقتی از فاصله‌ی دور، در نور ضعیف، مه یا شرایط نامناسب دیده شوند، ممکن است شکلشان برای مشاهده‌گری ناآشنا عجیب به نظر برسد.
حتی نام علمی گروه آن‌ها، Sirenia، از همین پیوند تاریخی با افسانه‌های سیرن و پری دریایی بی‌ارتباط نیست.
یکی از مشهورترین نمونه‌ها، گزارش کریستف کلمب در نخستین سفرش به قاره‌ی آمریکا است. او در سال ۱۴۹۳ در نزدیکی هائیتی موجوداتی را دید که آن‌ها را به‌عنوان «پری دریایی» توصیف کرد، اما گفت آن‌قدر که در داستان‌ها زیبا توصیف شده‌اند، نیستند. امروزه این مشاهده معمولاً به ماناتی‌ها نسبت داده می‌شود و اسمیتسونین نیز آن را نخستین ثبت مکتوب ماناتی‌ها در آمریکای شمالی می‌داند.
اما اینجا هم باید یک نکته‌ی علمی را روشن کنیم.
اینکه کلمبوس ماناتی دیده باشد، با این ادعا که «تمام افسانه‌های پری دریایی از ماناتی‌ها به وجود آمده‌اند» فرق دارد.
هیچ مدرک محکمی نداریم که نشان دهد یک مشاهده‌ی خاص، نقطه‌ی آغاز افسانه‌ی پری دریایی بوده است.
ماناتی‌ها می‌توانند توضیحی برای بعضی گزارش‌های مشاهده‌ی پری دریایی باشند، اما توضیح کامل و قطعی برای منشأ افسانه نیستند.

شاید مسئله فقط خطای دید نبود حتی اگر ماناتی‌ها را کنار بگذاریم، یک عامل مهم دیگر باقی می‌ماند: ذهن انسان.
مغز ما دائماً تلاش می‌کند از اطلاعات ناقص، تصویر کامل بسازد.
وقتی چیزی را در فاصله‌ی زیاد می‌بینیم، در مه یا نور کم قرار داریم، یا چند ثانیه بیشتر برای دیدنش وقت نداریم، مغز مجبور است حدس بزند.
اگر موجودی ناشناخته را ببینیم که بخشی از بدنش بیرون آب است، ممکن است آن را بر اساس چیزهایی که از قبل می‌شناسیم تفسیر کنیم.
برای یک ملوان، «موجودی شبیه انسان در آب» می‌تواند خیلی سریع به «موجود دریایی انسان‌نما» تبدیل شود.
بعد داستان تعریف می‌شود.
داستان به ملوان بعدی می‌رسد. او آن را برای خانواده‌اش تعریف می‌کند. یک نویسنده آن را در کتاب می‌آورد. یک هنرمند برایش تصویر می‌کشد. نسل بعد تصویر را می‌بیند. و بعد از چند صد سال، دیگر کسی نمی‌پرسد اولین نفر دقیقاً چه چیزی دیده بود.
افسانه خودش زندگی مستقلی پیدا کرده است.
البته این فقط یک مدل احتمالی برای توضیح ماندگاری برخی روایت‌هاست؛ نمی‌توان با قطعیت گفت همه‌ی افسانه‌ها دقیقاً چنین مسیری را طی کرده‌اند.

از هیولای دریا تا قهرمان عاشقانه
اما پری دریایی سرانجام تغییر کرد.
این تغییر یک‌شبه اتفاق نیفتاد، اما یکی از مهم‌ترین نقاط عطف آن در سال ۱۸۳۷ رخ داد؛ زمانی که هانس کریستین اندرسن داستان «پری دریای کوچک» را منتشر کرد.
پری اندرسن با شکارچیان دریایی قدیمی تفاوت زیادی داشت.
او می‌خواست انسان شود.
می‌خواست جهان دیگری را تجربه کند.
عاشق یک شاهزاده می‌شود و برای رسیدن به دنیای انسان بهای سنگینی می‌پردازد.
اما اگر نسخه‌ی اصلی اندرسن را با چیزی که امروز از «پری دریایی کوچک» در ذهن داریم مقایسه کنیم، تفاوت بسیار زیادی می‌بینیم. داستان اصلی پایان خوش کلاسیک ندارد.
پری دریایی به شکلی که در داستان‌های مدرن انتظار داریم، به شاهزاده نمی‌رسد و زندگی رؤیایی‌اش را به دست نمی‌آورد. داستان درباره‌ی عشق، فداکاری، انتخاب و رنج است و پایان آن بسیار تلخ‌تر از اقتباس‌های کودکانه‌ی بعدی است.
دهه‌ها بعد، سینما و به‌خصوص اقتباس دیزنی در سال ۱۹۸۹، این شخصیت را بیش از پیش از تصویر «هیولای دریایی» فاصله داد.
پری دریایی دیگر فقط کسی نبود که باید از او ترسید. او تبدیل شد به شخصیتی که می‌خواست خودش انتخاب کند، از دنیای محدودش بیرون برود و زندگی دیگری را تجربه کند.
به این ترتیب، موجودی که قرن‌ها نماد وسوسه و خطر بود، تبدیل شد به نماد کنجکاوی، آزادی و رؤیای عبور از مرزهای شناخته‌شده.

پس بالاخره پری دریایی از کجا آمد؟
حقیقت پیچیده‌تر از آن است که در یک جمله جواب دهیم اما
چیزی که امروز «پری دریایی» می‌نامیم، احتمالاً نتیجه‌ی چند سنت متفاوت است که در طول هزاران سال روی یکدیگر اثر گذاشته‌اند: موجودات ماهی‌ـ‌انسان در خاور نزدیک، ارواح و موجودات آبزی در فولکلورهای مختلف، سیرن‌های یونانی و رومی، داستان‌های اروپایی درباره‌ی زنان آبزی، گزارش‌های دریانوردان از جانوران ناشناخته و در نهایت ادبیات و هنر مدرن.
هیچ خط مستقیمی وجود ندارد که از «اوآنس» شروع شود و به «آریل» برسد.
در عوض، شاخه‌های زیادی وجود دارند که در طول زمان به یک تصویر فرهنگی نزدیک شده‌اند.
و شاید همین چیزی است که پری دریایی را جذاب‌تر می‌کند.
او یک موجود واحد با یک شناسنامه‌ی مشخص نیست.
او مجموعه‌ای از ترس‌ها، آرزوها و داستان‌های انسانی است که هر دوره چیزی به آن اضافه کرده است.

هیولایی که هرگز وجود نداشت، اما هنوز زنده است
امروز می‌دانیم که موجودی با بدن انسان و دم ماهی، آن‌طور که در افسانه‌ها توصیف می‌شود، در طبیعت شناخته نشده است.
اما این به معنای آن نیست که داستان پری دریایی بی‌معناست.
برعکس.
شاید این افسانه بیشتر از هر چیز درباره‌ی خود انسان باشد.
درباره‌ی ترس از چیزی که نمی‌شناسیم.
درباره‌ی جذابیت چیزی که نباید به آن نزدیک شویم.
درباره‌ی دریا؛ جایی که هم می‌تواند زندگی بدهد و هم زندگی بگیرد.
و درباره‌ی مرزی که همیشه میان انسان و ناشناخته وجود داشته است.